از دانشمند و محقق گرانمایه تاریخ معاصر کشور جناب داکتر عبدالرحمن زمانی ممنونم که با نشر مقالۀ تحت عنوان "چگونگی رابطه نائب سالارعبدالوکیل خان نورستانی با حبیب الله کلکانی" به رفع یک سوء تفاهم تاریخی پرداخت و کسانیکه در مورد دو نام یکی "نائب سالارعبدالوکیل خان" و دیگر "سپهسالار عبدالوکیل خان" دچار سردر گمی شده بودند، روشنی انداخت. طوریکه در این مقاله بر سوابق هردو شخصیت های هم نام، ولی ازهم متفاوت بطور مستند معلومات ارائه گردیده و به ذکر سوانح و معرفی مرحوم نائب سالارعبدالوکیل خان نورستانی که منار دهمزنگ به امر اعلیحضرت نادرشاه جهت قدردانی از خدمات موصوف اعمارشد، شرحی ارائه گردیده است، لازم دانستم تا راجع به سپهسالار عبدالوکیل که از قوم خروتی پغمان بود نیز گزارشی مختصر تقدیم دارم.
اینجانب طی یک مقاله تحت عنوان "شرحی برمتن دو سند تاریخی در اولین روز امارت حبیب الله کلکانی منتشره مورخ 6 فبروری 2016 در این پورتال وزین محتوای دو سند تاریخی را به نشر سپردم که سند اولی همانا اعلام مقرری بیش از 40 نفر در مقامهای ارشد دولتی بود که حبیب الله کلکانی پس از اشغال ارگ بتاریخ 6 شعبان 1347 قمری (مطابق 27 جدی 1307 شمسی ـ 17 جنوری 1929 میلادی) با صدور یک فرمان، امارت خود را اعلام کرد. طوریکه در فرمان دیده میشود، امیر حبیب الله کلکانی در پایان به شیرجان خان که به حیث صدراعظم مقرر شده بود، هدایت میدهد تا برای کسانیکه در فتح کابل شجاعت از خود نشان دادند، مناصب در خور شأن را تثبیت نماید که از جمله یکی هم عبدالوکیل خان خروتی بود که بدون سابقۀ نظامی فوراً به مقام ارشد سپهسالاری نائل آمد. برای مزید معلومات بیمورد نخواهد بود که بار دیگر توجه را به محتوای این فرمان جلب نمایم که در مقدمۀ آن آمده بود:
«بسم الله الرحمن الرحیم ـ برضمایر کافه اهالی و افراد ملیتی و اسلامی افغانستان مخفی مباد! امیر حبیب الله بمرحمت حضرت الهی و تائیدات دین رسالت پناهی و پشتیبانی شما ملت با شهامت افغانستان اعضای حکومت و مامورین ارشد ملکی و نظامی خود را که خدمت گار شما است، تعین نموده جهت آگاهی شما ملت با شهامت معرفی میدارم.»
در ذیل فرمان بالترتیب اسمای 40 نفر از اراکین حکومت به شمول صدراعظم، اعضای کابینه، مامورین ارشد ملکی و نظامی و همچنان تعدادی از مشاوران حربی و دینی خود را اعلام نمود ، با این ترتیب:
«صاحبزاده شیرجان خان ـ صدراعظم، وزیر دربار و سرپرست وزارت معارف؛ سیدحسین پروانی ـ نائب السلطنه؛ حمیدالله [برادر امیر] ـ معین السلطنه؛ عطالحق خان صاحبزاده ـ وزیر خارجه؛ میرزا محمد خان یفتلی ـ معین وزارت خارجه؛ سید جعفر پروانی [از نزدیکان سید حسن] ـ رئیس دفتر سلطنتی؛ میر حسام الدین کوهدامنی ـ فراش باشی؛ مولوی عبدالغنی پروانی ـ امام مسجد ارگ و پیش نماز امیر؛ عبدالغفورخان تگابی ـ وزیر امور داخله؛ خواجه بابو کوهدامنی ـ معین وزارت داخله؛ عبدالقدوس خان قره باغی ـ وزیر تجارت، میرزا غلام مجتبی خان ـ کفیل وزارت مالیه؛ محمد محفوظ خان [هندی] ـ معین وزارت حربیه؛ قاضی غلام حضرت خان قره باغی ـ مهردار حضور؛ میرزا محمد یوسف خان کوهستانی [برادر محمد حسین خان مستوفی الممالک ، کاکای استاد خلیلی] ـ سرمنشی حضور(بعداً والی مشرقی)؛ سیدمحمد خان کلکانی ـ یاور حضور؛ ملک محسن خان کلکانی ـ والی کابل؛ نائب سالار عبدالرحیم خان صافی کوهستانی [مامای استاد خلیلی] ـ نائب الحکومه هرات؛ عظیم الله خان میربابه پروانی (بعد ها عبدالله خان مجددی) ـ نائب الحکومه قطغن و بدخشان؛ محمد قاسم خان مزاری (بعدها عطا محمد خان کوهستانی) ـ نائب الحکومه مزارشریف؛ جنرال صاحبزاده محمد صدیق خان (بعد ها محمد عمر خان سور جرنیل) ـ نائب الحکومه جنوبی؛ عبدالقدیر خان قره باغی ـ نائب الحکومه قندهار؛ عبدالغنی خان کلکانی ـ قلعه بیگی ارگ (قوماندان گارد شاهی)؛ سید احمد خان نواسه میر بچه خان غازی ـ سر سروس ارگ؛ عبدالغفور خان مجددی کوهدامنی (برادر عبدالله خان مجددی) ـ رئیس گمرک کابل؛ میرزا عبدالقیوم خان کوهدامنی ـ مستوفی ولایت کابل؛ خواجه تاج الدین گلدره یی ـ رئیس بلدیه کابل؛ سید آقا خان خواجه چاشتی ـ قوماندان امنیه کابل؛ سید امیر خان کوهدامنی ـ قوماندان قوای هوائی؛ خلیل الله خان خلیلی ـ مستوفی بلخ و مزار شریف؛ صاحبزاده محمد کریم خان خسروی پروانی ـ رئیس ضبط احوالات؛ سپه سالار پردل خان چیله باغی ـ قوماندان نظامی لوگر؛ میرعبدالکریم خان کوهدامنی ـ سرحد دار؛ کرنیل غلام رسول خان ـ آمر سلاح کوت ارگ؛ ملک عبدالرحیم خان کلکانی ـ حاکم سرای خواجه؛ ملک امیر محمد دکوئی ـ حاکم چهاردهی؛ پینه بیگ خان ـ فرقه مشر قطغن؛ عبدالحکیم خان ـ حاکم اعلی پکتیا؛ چغل خان پروانی ـ حاکم کلان چهاریکار؛ سید امیر خان پروانی ـ حاکم غوربند؛ سید احمد خان ـ رئیس ضرابخانه و محی الدین خان انیس (بعدها برهان الدین خان کشککی) ـ مدیر جریدۀ "حبیب الاسلام". »
برعلاوه مقرری اشخاص فوق، امیر از یک تعداد مشاوران ارشد خود در امور حربی و مذهبی طی همین اعلامیه نام برد؛ در امور محاربوی از: «نائب سالار محمود سامی و عبدالقیوم خان پغمانی» و در امور دینی و مذهبی از: «شمس الحق مجددی، عبدالحمید مجددی، بزرگ جان مجددی و محمد صادق خان مجددی و مولوی عبدالحی پنجشیری، میاگل جان و عده ای دیگر.»
درعین زمان امیر حبیب الله کلکانی به شیرجان خان هدایت داد تا برای کسانیکه در فتح کابل شجاعت از خود نشان دادند، مناصب در خور شأن را تثبیت نماید که از جمله به اشخاص ذیل این رتب عالی نظامی داده شد:
ـ ـ سید محمد کلکانی، پردل خان چیله باغی، عبدالوکیل خان خروتی پغمانی، عبدالقیوم خان پغمانی، و عبدالرحیم خان صافی هریک با لقب "سپه سالار" (ازآن جمله تنها عبدالرحیم خان صافی قبلاً رتبه کندکمشر داشت و اما دیگران منصب فوق را بدون سابقه نظامی گری بدست آوردند)؛
ـ ـ عمرا خان داؤدزائی، اسلم خان شکردره ئی، نعیم خان بوینه قره ئی، و ابراهیم خان قلعه زئی هریک با لقب "نائب سالار"؛
ـ ـ سکندرخان کلکانی و سمندرخان کلکانی (خواهر زاده های امیر)، کبل خان چهاریکاری، عبدالکریم خان قصاب فرزه ئی، محمد خان استالفی و یک تعداد دیگر هریک به لقب جرنیلی (جنرالی) و حتی به لقب "جرنیل خود مختار"مفتخر شدند.
در پایان باید خاطر نشان سازم که سپهسالار عبدالوکیل خان خروتی باشندۀ پغمان چون یکی از معتمدان خاص امیر حبیب الله کلکانی بود، در جمله 12 نفری سران سقاوی اعدام گردید.
(برای شرح مزید ـ دیده شود: حَکم، عبدالشکور: "از عیاری تا امارت امیر حبیب الله کلکانی"، چاپ اول، پشاور، 2002 ، صفحه 285 تا 292)