پس از اعلام استراتژی جدید امریکا در قبال افغانستان (مورخ 21 آگست 2017) بعضی ها این اعلامیه را محض حرف بی نتیجه تعبیر کردند و بخصوص دو کشور رقیب با امریکا یعنی روسیه و چین این استراتژی را به نظر کم دیدند و درباره نتایج آن شک و تردید نشان دادند. اما چند روز بعد وقتی امریکا کمک چند صد ملیون دالری خود را به پاکستان درحال تعلیق قرار داد و تأکید براقدامات بعدی دیگر در زمینه کرد، عکس العمل ها روبه تغییر گذاشت و خاصتاً مقامات چینائی متوجه شدند که دوست دیرینه شان پاکستان ممکن است به انزوا و تجرید سیاسی کشانیده شود و به حیث یک کشور حامی تروریزم بیشتر زیر فشارممالک جهان قرار گیرد.
پاکستان پس از اعلام استراتژی دونالد ترامپ در مورد افغانستان ظاهراً به دفاع از خود پرداخت و پناه دادن به تروریستان را در آن کشور رد کرد، اما در دل نگران اوضاع بود. پارلمان پاکستان ضمن بحث های جدی بر موضوع، نکاتی را به تصویب رسانید که نتیجۀ عملی را در پی نداشت و حکومت پاکستان نیز افسانه دیرینه خود را که گویا آنکشور خودش قربانی تروریزیم است، بلند کرد و ادعا نمود که: یک قسمت خاک افغانستان از سلطه دولت افغانستان بیرون بوده و در دست مخالفان دولت قرار دارد و در همین مناطق تروریست ها لانه کرده و از آنجا نه تنها افغانستان را تهدید میکنند، بلکه موجب ناراحتی و ناامنی در پاکستان نیز میشوند.
با آنکه ازاین ادعای تفتین آمیز پاکستان که برعکس واقعیت ها است، اکنون پرده برداشته شده و اکثر دول جهان به نقش آن کشور به حیث حامی تروریزم پی برده اند، حکومت پاکستان دوهفته قبل همه اعضای ارشد دیپلماتیک خود را از تمام کشورهای جهان به اسلام آباد فرا خواند تا کمپاین سیاسی خویش را ازطریق تماس با شخصیت های مؤثر کشورهای جهان و تغییر ذهنیت آنها که گویا جنگ در افغانستان یک معضله داخلی آن کشور است و پاکستان درآن دست ندارد، بصورت جدی و تشدیدی پیش ببرند. موضوع دخالت پاکستان در ایجاد نا امنی در افغانستان و تقویه مخالفان مسلح برعلیه دولت افغانستان اکنون آنقدر عیان و آشکار گردیده است که با چنین تماسها و تلاشها به مقصد تغییر ذهنیت ها هیچ کمکی در تقلیل فشار های وارده ازطرف امریکا و برخی کشورهای متحد امریکا برپاکستان نخواهد کرد.
اعلامیه مهم پنج کشور بزرگ صنعتی جدید جهان "بریکس" در نهمین اجلاس سران آن کشورها در شهر "شیامن" چین بتاریخ 5 سپتمبر 2017 مبنی براینکه ده گروه تروریستی در پاکستان پناه گاه امن دارند، مثل یک بمب بود که برعلیه پاکستان منفجر شد. جای تعجب بود که چین و روسیه نیز در تفاهم با سه کشور دیگر عضو "بریکس" یعنی برازیل، افریقای جنوبی و هند، همه بیک زبان از موجودیت گروه های تروریستی در پاکستان و پناه یافتن آنها در آن کشور تائید و تصدیق کردند. این اعتراف وجیهه داعیه افغانستان را مبنی بر دست داشتن پاکستان در عملیات تروریستی در افغانستان تائید و تقویت کرد و موقف افغانستان را در زمینه از نظر حقوقی و سیاسی بلند برد.
با همین روحیه از چند روز بدینسو مقامات چینائی در صدد آن شده اند که پا درمیان بگذارند و کوشش کنند تا معضله را ازطریق ادامه مذاکرات بین افغانستان و پاکستان و رسیدن هردو جانب بیک تفاهم قدم بقدم حل نمایند. چین به تأسی از نظر پاکستان به این باور است که معضله از طریق نظامی قابل حل نیست، باید طرق سیاسی جستجو شود. مقامات چینائی اخیراً وعده داده اند که دراین راه از هیچگونه سعی و تلاش دریغ نخواهند کرد.
اینکه چرا چین دررفع معضله قدم بقدم و از مجاری سیاسی کوشش میکند تا بین افغانستان و پاکستان تفاهم ایجاد کند، دلیل ان تنها مساعدت با پاکستان نیست، بلکه چین در سیاست منافع کلی کشور خود را بیشتر مطمح نظر دارد که بر مبنای دلایل ذیل استوار است:
1 ـ چین نمیخواهد پاکستان برای گریز از فشار امریکا به روسیه پناه ببرد و از اینطریق دست روسها در پاکستان دراز گردد. منافع درازمدت چین در آسیای میانه ایجاب میکند که چین نگذارد بار دیگر نفوذ روسیه در منطقه بیشتر گردد. هرگاه پاکستان با روسیه نزدیک شود، منافع موجود چین در پاکستان صدمه می بیند و یک قوۀ رقیب در برابر چین در پاکستان بروز میکند.
2 ـ چین که با افغانستان 76 کیلومتر سرحد مشترک دارد، نمیخواهد افغانستان به میدان جنگ طالب و داعش مبدل شود. سفیر چین در افغانستان که چند روز قبل به ولایت بدخشان سفر کرده بود، ضمن صحبت با یک گزارشگر افغان میگوید که: «بیجنگ در حال مفاهمه با حکومتهای افغانستان و منطقه است تا یک اجماع منطقه ای را برای مبارزۀ مؤثر در برابر تروریزم ایجاد کند». این دیپلومات چینی، هم چنان فعالیت بیش از بیست گروه تروریستی را در افغانستان، تهدیدی جدی برای کشور می داند و می گوید: «عناصر تروریست در این منطقه، برای ما نگران کننده استند. آنان نه تنها به چین، بلکه به خود افغانستان، تاجیکستان و همۀ کشورهای همسایۀ این کشور، تهدید استند. ما با حکومت شما و کشورهای منطقه کار میکنیم. ما ظرفیت مان را نیز بلند خواهیم برد. بیجنگ میخواهد چندین پروژه را در بدخشان، عملی سازد و هم چنان اجماع منطقه ای را در این باره ایجاد خواهیم کرد.»
3 ـ چین نمیخواهد در اثر مبدل شدن افغانستان به میدان جنگ بین طالب و داعش، پروژه های اقتصادی آن در شمال افغانستان، بخصوص تمدید خطوط آهن چندین جانبه که از شمال افغانستان عبور میکند و پس از اتصال با خط آهن ایران و ترکمنستان راه را به دوسمت باز میکند: یکی بطرف بحر هند و خلیچ فارس و دیگر بطرف غرب و شمال غرب و وصل شدن با شبکه بین المللی خط آهن بسوی کشورهای اروپائی. سفیر چین مقیم کابل در زمینه میگوید: «بربنیاد ابتکار بازسازی جاده ابریشم، ما برخی از پروژهها را در بدخشان عملی میسازیم؛ به گونۀ مثال ایجاد فایبر نوری میان افغانستان و چین. ما همچنان ارتباطات ترانسپورتی خود را میان بدخشان، تاجیکستان و چین گُسترش میدهیم. البته ما در آینده در بارۀ خط آهن میان پنج کشور چین، تاجیکستان، قرغزستان، افغانستان و ایران گفتگو خواهیم کرد. پس با این همکاری منطقه ای ما آینده بسیار روشن به بدخشان میبینیم. افغانستان یک نقطۀ الحاق مهم کشورهای منطقه است.»
رییس جمهور چین نیز از ابتکارعمل برای ساخت راه ابریشم که آسیا را با افریقا و اروپا وصل میکند، یاد کرد و گفت که این برنامه نقطۀ تحول برای سرمایه گزاری میلیاردها دالر با پروژههای شامل راه آهن، بندرها و شبکههای انتقال برق میباشند. برطبق گزارش رویتر: چین برای این ابتکار 40 میلیارد دالر اختصاص داده است.
4 ـ چین میکوشد تا نفوذ روزافزون هند را در منطقه از طریق تقویت موقف ونقش پاکستان موازنه کند. ترامپ در استراتژی جدید امریکا از نقش هند در حمایت اقتصادی با افغانستان یاد کرد و هند را در زمینه یک همکار مهم در منطقه دانست که این تذکر برای پاکستان بسیار تکان دهنده بود و چین را نیز در مورد آینده هوشدار داد. رقابت بین چین و هند یکی از پدیده های مهم سیاسی و اقتصادی در آسیا و حتی جهان است. حمایت امریکا از هند، چین را متوجه ایجاد یک معادلۀ جدید سیاسی در آسیا می سازد که باید موقف خود را در قبال این وضع مشخص کند و اینکار را در تشدید روابط چند جانبه با پاکستان استحکام بخشد.
5 ـ چین سخت نگران است که با برهم خوردن اوضاع در افغانستان و مبدل شدن آن به لانه تروریست ها زیر نام گسترش جهاد و غیره، ایالت سینکیانگ نیز از آن به امان نخواهد ماند و دیر یا زود دچار آشوب خواهد شد، چنانکه سفیر چین طی سفر اخیر خود به ولایت بدخشان به صراحت بیان کرد که: «بیجنگ بارها گفته است که از فعالیت های گروه تروریستی ترکستان شرقی و برخی از تروریست های دیگر در شمال افغانستان نگران است، زیرا آنان میکوشند تا به ایالت مسلمان نشین سینکیانگ، نفوذ کنند.»
6 ـ علاوتاً چین درنظر دارد تا نشست های سه جانبه بین پاکستان، افغانستان و چین را تا اخیر سال جاری در آن کشور دائر نماید و قدمهای تدریجی و آهسته را بردارد و برای پاکستان وقت کمائی کند تا کمپاین سیاسی خود را برعلیه استراتژی امریکا بیک مرحلۀ مطمئن برساند که در دیدار سه جانبه در یک موقف ضعیف قرار نداشته باشد. آقای وانگ یی وزیر خارجه چین دراین مورد گفت: «ما سه اولویت را برجسته ساخته ایم: ارتباطات استراتژیک، گفتگوهای امنیتی وهمچنان همکاری های عملی. ما برمبنای این سه اولویت برای پیشرفت همکاری های سه جانبه، گفتگوها را از مسائل ساده آغاز خواهیم کرد.» او افزود که: «بیجنگ ازتلاش های اسلام آباد درجنگ با تروریزم و حفاظت ازحاکمیت ارضی پاکستان به گونه کامل پشتیبانی میکند»؛ او تأکید کرد که: «جامعه بینالمللی باید تلاشها و قربانیهای مردم و دولت پاکستان در مبارزه با تروریسم را به رسمیت بشناسد.»
در همین حال، خواجه آصف وزیر خارجۀ پاکستان که به مقصد کمپاین سیاسی به چند کشور جهان در حال مسافرت است، چند روز قبل به چین سفر کرد و گفت که: «چین وپاکستان توافق کردند که راه حل به بحران افغانستان سیاسی است، نه راه حل نظامی. ما سه کشور همسایه هم هستیم. ما نفع خویش را درصلح افغانستان می بینیم.»
وزیر خارجۀ پاکستان پس از چین به ایران رفت و از آنجا به روسیه، ترکیه و بعضی کشورهای دیگر نیز میرود. برخی ازمقام های پاکستانی گفته اند که اسلام آباد می خواهد کشورهای منطقه را دربرابر استراتژی نظامی واشنگتن درافغانستان بسیج کند.
7 ـ چین نمیخواهد طوری عمل کند که اقدامات آن کشور مستقیماً در برابر امریکا قرار گیرد، بلکه میخواهد در جوار آن به اقدامات طویل المدت و به آهستگی و تأنی توسل جوید و فشار سیاسی امریکا را برپاکستان تقلیل دهد. چین تمایل دارد تا برای برقراری صلح و ثبات در افغانستان با ایالات متحده امریکا درتماس باشد. وزارت خارجه چین میگوید که بیجنگ میخواهد تا تماس و هماهنگی با ایالا ت متحده را در بارۀ موضوع افغانستان نگهدارد. سخنگوی وزارت خارجه چین در این باره میافزاید که مشاور دولت چین در یک تماس تلفونی با ریکس تیلرسن، وزیرخارجه ایالات متحده خواستار حل بحران افغانستان از راه مذاکره شده است. وزیر خارجه چین گفته که افغانستان و پاکستان به جای اتهام زدنها، نیازمند همکاری با یکدیگر هستند. او همچنین گفت که روابط خوب بین اسلامآباد و کابل به نفع هر دو کشور است، در غیر آن هر دو آسیب میبینند. وانگ یی وزیر خارجه چین درجریان صحبت با خواجه آصف وزیر خارجه پاکستان بتاریخ 8 سپتمبر 2017 گفت که: «چین به عنوان همسایه و دوست مشترک پاکستان و افغانستان به رابطه با هر دو کشور ارزش قائل است. چین همچنین تلاش میکند که اختلافات دو طرف کاهش یابد و دو کشور اعتماد متقابل داشته باشند.»
دراین میان شاهد خاقان عباسی صدراعظم پاکستان با اشاره به تقلیل کمکهای امریکا به پاکستان گفت که: امداد ملکی و نظامی امریکا به پاکستان در سال 2016 به کمتر از یک میلیارد دالر رسیده است، درحالیکه این کمکها در سال 2011 به بیش از 3.5 میلیارد دالر میرسید. او به امریکا هوشدار میدهد که تقلیل کمکها هدف مبارزه با تروریزم آن کشور را برآورده نمی سازد و اعلاوه میکند که قطع کمکها تلاش ما را درجهت مبارزه با تروریزم متأثر می سازد و بجای آن لازم است تا ساحه همکاریها وسعت یابد. عباسی با اشاره به اثرات جانبی قطع کمکهای نظامی و تعلیق فروش طیارات اف ـ 16 ازطریق حمایت مالی امریکا که اخیراً مورد تائید کانگرس آن کشور قرار گرفته است، گفت: اینکاراسلام آباد را مجبور خواهد ساخت اسلحه خود را از چین و روسیه خریداری کند. او افزود که: «ما مجبوریم برای تقویه بنیه دفاع ملی خود، منابع دیگر را جستجو کنیم. ما از سالهای 1960 بدینسو روابط قوی اقتصادی و نظامی با چین داریم و این بطور قطع یکی از امکانات ما میباشد.»
صدراعظم پاکستان افزود که: غیرمنصفانه است که تمام مشکلات افغانستان را به گردن پاکستان انداخت؛ واشنگتن باید از پاکستان به نظر قدر ببیند، بخاطر تلفات نظامی و نیز پناه دادن بیش از 3.5 ملیون مهاجر افغان به کشورش. او علاوه کرد که: پاکستان ازطرف مخالفان مسلح مقیم در حواشی سرحد مورد حمله قرار میگیرد.
خواجه محمد آصف وزیر خارجه پاکستان که سه روز قبل به ایران سفر کرد و با رئیس جمهور و وزیر خارجه آن کشور دیدار داشت، با توجه به نامتوازن بودن سیاست های کنونی در منطقه، بر لزوم اتخاذ یک سیاست مشخص در قبال اوضاع منطقه تأکید کرد و به این نکته اشاره نمود که: با وجود حضور قابل توجهی از نیروهای نظامی کشورهای جهان در افغانستان طی بیش از دو دهه، اوضاع امنیتی افغانستان تاکنون تغییر زیاد در جهت بهبود نکرده است. مقابله با افراط گرائی و گروه های تروریستی فعال در منطقه و همکاری مشترک در جهت استقرار صلح، ثبات و امنیت در افغانستان ازطریق گفتگو های سیاسی منطقه ای و چندجانبه از جمله محورهای دیگر باید صورت گیرد. متقابلاً رئیس جمهور ایران با اشاره به اینکه مسائل و مشکلات کشورهای منطقه از جمله افغانستان راه حل منطقه ای داشته و هرگز توسط بیگانگان و قدرتهای فرا منطقه حل و فصل نمیشود، گفت: جمهوری اسلامی ایران معتقد است صرفاً کشورهای منطقه بخصوص ایران و پاکستان باید برای برقراری امنیت ، ثبات و آرامش منطقه تلاش و همکاری کنند.
دراین ارتباط نکته ای مهم موقف یک تعداد سران سازمان کشور های اسلامی است که سه روز قبل در آستانه پایتخت قزاقستان تجمع نموده بودند. آنها نیز برموجودیت و پناه یافتن یک تعداد تروریست ها در خاک پاکستان ابراز نظر کردند. رئیس جمهور غنی ضمن دیدار با طیب اردغان رئیس جمهور ترکیه در حاشیه این نشست به تبالدل نظر پرداخت. اردغان با حمایت از استراتژی جدید امریکا در قبال افغانستان گفت: کشورش حاضر است از روند صلح در افغانستان حمایت کند. قرار است مذاکرات بیشتر حین دیدار سران کشورها در اجلاس سالانه موسسه ملل متحد در نیویارک نیز ادامه یابد و بر اوضاع افغانستان تبادل نظر مزید صورت گیرد.
اینکه تلاش های وسیع دپلماتیک پاکستان تا چه حد میتواند توجه سران دیگر کشورهای را به خود جلب کند، سؤالیست که جواب آنرا در درک واقعیت های مبنی برنقش پاکستان در حمایت از تروریزم و پناه دادن تروریست ها در آن کشور دریافت. امروز بیشترین کشور ها به شمول چین و روسیه به این واقعیت اعتراف میکنند که گروه های چند از تروریست ها در پاکستان پناه گاه امن دارند. این برداشت واقعی است که اغلب کشورهای جهان به آن معترف شده اند و این خود نشانه ای ازآنست که ترفند های پاکستان، دیگر برای تغییر ذهنیت جهان در برابر آن کشور اثر نخواهد داشت. اینکه پاکستان و ایران حل معضلۀ افغانستان را یک موضوع منطقه ای میدانند، نیز واضح است که آن دو کشور بدینوسیله میخواهند تا نفوذ خود را در افغانستان بیشتر سازند و دست قوای بین المللی را در موضوع افغانستان کوتاه سازند، درحالیکه راه حل منطقه ای تا اکنون نتوانسته بیک نتیجه مطلوب برسد. برعکس نقش مستقیم و غیرمستقیم کشورهای منطقه موجب طولانی شدن جنگ و بی ثباتی مزید در افغانستان گردیده است. اینکه دولت چین در حل مشکل افغانستان چه نقش را بازی خواهد کرد، سؤالیست که جواب آن مربوط به شیوه های کاری آن دولت با درنظرداشت اهداف آن در منطقه مربوط میشود، زیرا چین که ازمدت چند دهه بدینسو با پاکستان روابط بسیار نزدیک و دوستانه دارد، در مدت دراز به دوستی با افغانستان و موجودیت امن و ثبات در آنجا بخصوص به هدف نفوذ اقتصادی در منطقه نیزضرورت دارد و میکوشد با قدم های شمرده و یکی پی دیگر دراین عرصه پیش برود. والله اعلم بالصواب