دراین روزها مطالبی دربارۀ خانم رولا غنی، خانم رئیس جمهور داکتر اشرف غنی در رسانه ها به نشر میرسد که در نظر دارد نقش فعال در بهبود امور زنان کشور داشته باشد. در این ارتباط گفته میشود که رولا غنی پس از ملکه ثریا خانم شاه امان الله غازی دومین خانم یک رئیس دولت است که میخواهد در این راه تا حد مقدورمصدر خدمت شود. وقتی از ملکه ثریا به حیث پیش قدم این نهضت نام برده میشود ، نزد بعضی ها این سؤال مطرح میگردد که:
آیا ملکه ثریا به حیث یک زن پیش قدم در نپوشیدن چادری و به حیث همسر پادشاه بیشتر با هم سفر بودن با اعلیحضرت و اشتراک در محافل رسمی موقف تشریفاتی و سمبولیک داشته، یا اینکه اسنادی مؤثق در دست است که بیانگرفعالیت اجتماعی او در امور زنان و یا رهبری و سر پرستی کدام مؤسسۀ خیریه بوده باشد وآیا متن بیانیۀ ملکه در کدام محفل رسمی در زمینه وجود دارد؟
برای توضح مختصر پیرامون سؤالهای فوق مقالۀ نوشتم تحت عنوان "ملکه ثریا ـ بنیان گذار نهضت زنان کشور" که در پورتال فخیم افغان جرمن آنلاین بتاریخ 31 اکتوبر به نشررسید. متعاقباً در ستون نظر سنجی جناب محترم محمد ایاز نوری از هالند از من خواستند که همان فوتوی ملکه ثریا را که بوسیله مخالفان مونتاژ شده و نیز عکس لباس طراحی شده بوسیله ملکه و دو خواهرش را که در بین مردم مسما به "چادری قندهاری" گردیده بود، به نشر بسپارم. اینک حسب وعده نخست به عکس مونتاژ شده توجه را جلب میکنم:
عکس شماره (1) همان عکس تقلبی ملکه ثریا است که بوسیلۀ دشمنان افغانستان مونتاژ شده و به هزارها کاپی آنرا در داخل کشور و ماورای سرحد و حتی در بین مسلمانان هندوستان از طریق زمین و هوا پخش کردند و این روحیه را خلق نمودند که گویا ملکه درانظارعامه بدون رعایت ستر و حجاب ظاهر شده است تا بدینوسیله آتش قیام و آشوب را شعله ور سازند. مردم عوام که در آنزمان نه ملکه را دیده بودند و نه از تخنیک تقلب در عکس آگاهی داشتند، با دیدن این وضع باور کردند که موضوع واقعیت دارد. این دسیسه بر سرعت تا آنجا پیش رفت که حتی بعضی حلقات حکم تکفیر ملکه را صادر کردند.
اگر به عکس شماره (1) به دقت دیده شود و با عکس های شماره (2 و3) مقایسه گردد، به وضاحت معلوم میشود که:
ــ تاج ملکه آنچه در عکس 1 به نظر میرسد، با آنچه در عکسهای 2 و 3 دیده میشود، کاملاً از هم فرق دارند: تاج در عکس 1 در قسمت تحتانی دو شکل قوسی دارد و در بین آن دانه های درشت احتمالاً الماس دیده میشود، در عکس 2 تاج اصلی ملکه شکل قوسی دو گانه ندارد. علاوتاً اگر به قسمت بالائی تاج دیده شود، واضح میگردد که تاج در عکس 1 از چندین ستارۀ جواهر نشان تشکیل شده که ستاره وسط بزرگ و در دو طرف ستاره ها کوچکتر میگردند. تاج اصلی ملکه فاقد همچو ستاره ها بوده و قسمت بالائی آن شکل "کنگره" را دارد.
ــ گلوبند در عکس شماره 1 از نظر ساختمان با عکس های شماره 2 و 3 کاملاً متفاوت است. شکل گلوبند در عکس 1 بطور "افتاده" یعنی آویزان است که در انتهای آن یک سنگ قیمتی احتمالاً زمرد نصب شده و سلسلۀ جواهر نشان آن رو به گردن کوچکتر گردیده است، در حالیکه گلوبند اصلی ملکه به شکل نیمه دائره بوده و و آویزه های آن بطور متحد الشکل بدور نیمه دائره حلقه زده است.
ــ در عکس شماره 1 در جلو سینه یک نشان مرصع دیده میشود که که مخصوص زنان عالی مقام اروپائی میباشد، درحالیکه ملکه همچو چیزی را نداشته است و علاوتاً جواهرات مرصع اطراف یخه یا یخن در عکس شماره 1 از جمله زیوراتی است که در عکس اصلی ملکه وجود ندارد.
ــ نگاهی به گوشواره ها میرساند که در عکس شماره 1 گوشواره ها دراز تر و تا پایان گردن و سر شانه ادامه دارد، درحالیکه در عکس شماره 2 و 3 گوشواره های ملکه ثریا کوتاه تر و کوچکتر میباشند.
ــ اگر به ساختمان وجود و جسامت ملکه ثریا، بخصوص قطر بازو و گردن دیده شود، واضح میشود که ملکه دارای جسامت قوی تر از عکس شماره 1 است، طوریکه در عکس های 2 و 3 دیده میشود.
ــ در ساختمان روی بخصوص بینی و دهن نیز با وجود دستکاری و پرداس میتوان تفاوت را مشاهده کرد. عکس شماره 1 بسیار جوانتر از صورت واقعی ملکه در عکس های 2 و 3 معلوم میشود.
با توضیحات مقایسوی فوق معلوم میشود که مخالفان با مهارت زیاد روی ملکه را به نحوی در داخل یک عکس دیگر جابجا کرده اند که ظاهراً از نظر قیافه با ملکه یک شباهت نسبی پیدا میکند. علاوتاً باید اذعان کرد که ملکه ثریا هیچگاه چنین زیورات قیمتی به "ستایل" اروپائی نداشته است و اگر فرضاً میداشت، لازم نبود آنها را در یک سفر طولانی با خود ببرد.
عکس شماره (1) ـ عکس تقلبی و مونتاژ شده ای ملکه ثریا
در مورد عکس های شماره 2 و 3 باید گفت که آنها عکس های خانوادگی بوده و معلوم میشود که طور یادگار در یک اتاق محل اقامت خویش حین سفر رسمی اروپا در 1928 گرفته اند. در عکس شماره 2 شاه امان الله ایستاده و ملکه ثریا دست بر بازوی کوچ نشسته است و در عکس شماره 3 برعلاوه شاه و ملکه خواهر ملکه حوریه (بی بی خوری) با شوهرش و نیز برادرملکه تواب طرزی دیده میشوند.
عکس شماره (2 ) و شماره (3)
عکس شماره (4)
در عکس شماره 4 ملکه ثریا با کلاه و بالاپوش دیده میشود که بطور نیم تنه (پروفایل) گرفته شده و یکی از عکس های رسمی ملکه در سفر اروپا محسوب میشود. در عکس شماره 5 شاه و ملکه در پاریس با قبول احترام گارد مخصوص از جلو آنها میگذرند که در عقب شان تواب طرزی برادر ملکه نیز حضور دارد و در عکس شماره 6 شاه و ملکه در محل سپاهی گمنام در پاریس پس از ادای احترام دستۀ گل می گذارند که در هردو عکس ملکه با کلاه و بالاپوش دراز دیده میشود. ناگفته نماند که در تاریخ افغانستان از گذشته تا حال این اولین بار است که یک ملکه افغانستان در معیت شاه و یا رئیس دولت مشترکاً با قبول احترام گارد یکجا درهمچو یک محفل اشتراک میکنند.
عکس شماره (5)
عکس شماره (6)
طوریکه در مقالۀ قبلی ذکر شده است، با تاسیس مکتب مستورات ملکه به کمک مادر و خواهران خود و یک تعداد دیگرخانمهای دربار نخست به فکر تعدیل چادری دولاق برآمد و کوشید چادری نسبتا آزادتر را بین زنان مروج سازد. لذا چادری مکتبی را برای دختران نیمه جوان انکشاف داد که شامل یک پیراهن و یا دامن دراز و یک چادر بزرگتر در سر بود. خواهران ملکه نمونه دیگر چادری را از تکه کم وزن به رنگ سیاه برای دختران جوان و زنان طراحی کردند که مشتمل بود بر: دامن دراز تا بند پاها و یک یالان فراخ نیم تنه بدون آستین که به روی شانه ها انداخته میشد و یک روسری از عین تکه و رنگ که موها را می پوشانید. جرابهای ضخیم و رنگ روشن و دستکشها بدست، واقعا یک ابتکار بسیار جالب و در عین زمان عملی و سهل بود. این چادری را بنام "چادری قندهاری" نیز می نامیدند.
عکس شماره (7 ): از راست به چپ: ملکه ثریا، و دو خواهرش هریک خیریه و حوریه در قندهار(1925)
آنچه قبلاً گفته شد، شاه وملکه هردو برتعلیم تربیه نسوان جداً تأکید داشتند وآنرا در صدر پروگرام های اصلاحی خویش قرار دادند. برای اولین بار درسال 1920 یک اداره زیرنام "نظارت معارف" تشکیل گردید وسپس پروگرام درسی نسوآن توسط انجمن علمیه روی دست گرفته شد که در ختم همان سال با تاسیس اولین مکتب نسوان درافغانستان بنام مکتب مستورات دروازۀ تحصیل برای زن افغان بازگردید. مکتب توسط زنان خانواده شاهی اداره میشد. ملکه ثریا باحمایت معنوی شوهر و والدین خود بعنوان "مفتشه" ازامورمکتب وارسی میکرد مادرش "اسما رسمیه - خانم محمودطرزی" که زن با فرهنگ ودانشمند بود، مدیره مکتب وخواهرملکه (خیریه خانم معین السلطنه) به حیث معاونه ایفای وظیفه میکرد. مکتب مستورات بیرون قصر شاهی در ناحیۀ "شهرآرا" در خانه علی احمد خان والی واقع بود که بیشتر شاگردان آنرا در سال اول در حدود 50 دختر ازخاندان شاهی تشکیل میدادند. عکس شماره (8) که یکی از عکس های تاریخی محسوب میشود، یک تعداد دختران مکتب مستورات را در سال 1923 میتوان دید که با ذکر نام هریک تهیه شده است.
عکس شماره (8 )
عکس شماره (8 )
برعلاوه ای آنچه در مقالل قبلی درمورد فراهم آوری زمینه های تحصیل برای نوجوانان افغان درداخل کشورگفته شد، شاه امان الله تلاش کرد تا عده ای از پسران و دختران را جهت تحصیل به خارج کشور نیز اعزام دارد. چنا نچه قبلاً در خزان 1921 به تعداد 90 پسر جوان به اروپا اعزام شدند (48 نفر به جرمنی ، 36 نفربه فرانسه و 6 نفر به ایتالیا ) و در نظر بود تا در موقع مساعد یکعده دختران جوان را نیز جهت فراگیری طبابت زنانه به یکی از کشورهای اسلامی اعزام دارند. این پروگرام بعداز سفر اروپا عملی شد و بتاریخ 8 میزان 1307 (اکتوبر1928)
ضمن اعزام یکصد پسر جوان جهت تحصیل به ترکیه، به تعداد 16 دختر نیمه جوان افغان که صنف دوم رشدیه مکتب مستورات را به پایان رسانیده بودند، نیز شامل این گروپ بودند که اسامی شان در مقالۀ قبلی ذکر شده است. جهت وداع آنها مراسم خاص پذیرائی درقصر ستور وزارت خارجه برپا شد و درآن شاه و ملکه هریک رامورد تفقد قرار داده و به ایشان دعای موفقیت نمودند. پسران با لباسهای سفید و دخترها با لباسهای آبی (بالاپوش و کلاه و روپوش نوع مصری) با حضور جمعیت زیادی از رجال دولتی و اعضای فامیل، سوار موترها شده جانب پشاور حرکت کردند. آنها با قطار نخست به بندر کراچی رفتند و از آنجا ذریعه کشتی بطرف استانبول براه افتادند. امور سرپرستی دختران را در طول سفر محمد اسمعیل خان قونسل بعهده داشت و در بندر استانبول توسط سفیر افغانی ، (غلام جیلانی خان چرخی) و خانم شان استقبال شدند.
اعزام دختران به ترکیه به سرعت مبدل به حربه تبلیغ قوی مخالفان و دشمنان دولت شد و مثل بمب انفجار کرد. یکماه از اعزام دختران به ترکیه نگذشته بود که آتش اغتشاش در وطن شعله ور شد و تبلیغات جدی علیه رژیم اوج گرفت که می گفتند: " پادشاه دختران مسلمان را به کافرها میدهد و پسران را کافر شده بوطن برمیگرداند".
عکس شماره (9 ) یک عکس فامیلی است که در ماه نوامبر 1928 در کابل گرفته شده و شاه و ملکه را در محفل عروسی راضیه (نور السراج) خواهر شاه با پسر کاکایش محمد حس پسر محمد عمر خان نشان میدهد که ملکه بازهم با کلاه ولباس دراز دیده میشود و درعین زمان لباس اطفال که در صف پایان نشسته اند، به شکل یونیفورم دراین محفل جلب توجه میکند.
عکس شماره (9 )