دربارۀ سلطنت ده سالۀ اعلیحضرت شاه امان الله غازی و دست آوردهای تاریخی آن سخن بسیار است که دراین مختصر نمیگنجد. او برعلاوۀ اینکه با آغازیک اقدام نظامی اما بیشتر ازطریق سیاسی توانست استرداد استقلال کامل کشور را از تحت الحمایگی انگلیس بدست آورد و نام قهرمان جنبش استقلال خواهی را درجهان آنوقت کمائی نماید، درعین زمان پیشتاز ریفورمهای بزرگی در افغانستان گردید که بعد از گذشت بیش از یک قرن هنوزهم این کشوردر خم و پیچ آن تحولات ژرف گرفتار و متأسفانه و آرزو های آن شاه مترقی تا اکنون ناتمام مانده است. به همین دلیل بود که قدرت استعماری انگلیس از همان بدو مرحله سلطنت در صدد امحای قدرت او برآمد و خواست نظام مطلوب خود را جانشین او سازد. دراثر توطئه های داخلی و خارجی و عروج قوای سقوی در کابل شاه امان الله ناگزیربتاریخ 24جدی 1307ش (17جنوری 1929م) درحالیکه قبلاً علیاحضرت مادر خود و ملکه ثریا را با فرزندان به قندهار فرستاده بود، از سلطنت استعفی داد و برادر خود سردارعنایت الله خان را به پادشاهی برگزید و سپس خودش رهسپار قندهار شد. درقندهار به اثر اصرار مردم باردیگر در صدد اعاده سلطنت برآمد و اما به دلایل متعدد که ذکرش دراین مختصر نمی گنجد، بتاریخ2 جوزای 1308 (23می1929) از اعاده سلطنت منصرف شد وبا فامیل خود بوسیلۀ موتر سرحد افغانستان را عبور کرد و در مقابل تهانه سرحدی "چمن"(آنوقت هندبرتانوی) خود را آمر سرحدی انگلیس معرفی نمود. ورود او فوری به اطلاع "لارد ارواین" نائب السلطنه انگلیس درهند برتانوی رسید و او با شنیدن این خبر گفت: «بالاخره از شر او خلاص شدیم!» و هدایت داد که او باید هرچه زودتر خاک هند را ترک نماید.
هنوز شاه امان الله بافامیل در بمبئی (مامبی) انتظاررفتن توسط کشتی بسوب کشور ایتالیا را می کشید، ملکه ثریا که حامله بود، دختری را به دنیا آورد و نامش را به یاد خاطرۀ آن روزگار"هندیه" گذاشتند. این شاهدخت کوچک نهمین فرزند شاه از بطن ملکه ثریا است که بتاریخ 17 جوزا 1308ش (7 جون 1929م) در شهر بمبئی چشم به دنیا گشود و بعد از 94 سال پر از نشیب و فراز بتاریخ 21 میزان 1402ش (13 اکتوبر 2023م) در شهر روم ـ ایتالیا چشم از دنیا فرو بست.
انالله انا الیه راجعون
روحش شاد و یادش گرامی بادا!
این تذکر بیمورد نخواهد بود که شهزاده امان الله خان در سن 17 سالگی درسال 1288ش با مسماة "پری گل" صبیه شیرمحمدخان چترالی ازدواج کرد و از این ازدواج پسری به دنیا آمد که نامش را هدایت الله گذاشتند. او بعداً در روم اقامت گزین شد و با یک خانم آلمانی ازدواج کرد و اما فرزندی نداشت. شهزاده امان الله خان "عین الدوله" بار دیگر به علاقه خود و موافقت والدین به عمر 23 سالگی با مسماة ثریا (سومین دختر علامه محمود طرزی) بتاریخ19 عقرب1293 ش ازدواج نمود. حاصل این ازدواج ده فرزند بود : سه پسر و هفت دختر که اسمای شان بالترتیب سن از اینقرار است: ـ آمنه، ـ عابده، ـ ملیحه، ـ سلطانه، ـ حمایت الله (متولد 1302 ـ وفات 1303ش)، ـ رحمت الله، ـ عادله، ـ احسان الله، ـ هندیه، ـ ناجیه. (وکیلی پوپلزائی: "سفرهای غازی امان الله شاه در دوزاده کشور آسیا و اروپا..."، چاپ دوم 1379، پشاور، صفحه261 ـ 262)
سوانح مختصر محترمه شاهدخت هندیه د افغانستان
شاهدخت هندیه صبیه اعلیحضرت شاه امان الله غازی، ابر مرد تاریخ معاصر افغانستان و محصل استقلال کشور و شادروان ملکه ثریا میباشند که در7 جون1929 درشهر بمبی، هنگامی چشم بدنیا گشودند که شاه و ملکه با خانواده ای شان مجبور به ترک کشور شدند. آنها از راه قندهارنخست به هند برتانوی رفتند و از آنجا برای اقامت دائمی عازم کشور ایتالیا گردیدند.
شاهدخت هندیه ازهمان ایام کودکی درجوار پدر و مادر نامدارش با نام افغانستان آشنا شد و مهر آنرا به دل پرورید، طوریکه با گذشت هر سال احساس او برای وطن و مردمش بیشتر میشد. او با شنیدن داستانهای پر از نشیب و فراز زندگی خانوادگی و آنچه بر سر ایشان آمده بود، درد هجرت را احساس میکرد و اما افسوس که نمی توانست سری به آن دیار بزند و مردم و خاک پدری خود را از نزدیک ببیند.
شاهدخت پس از اتمام درس در ایتالیا و سویس در 1951 با مرد موقر زمیندار ایرانی مقیم مشهد بنام آقای کاظم مَلِک در روم ازدواج کرد و مدت هشت سال با شوهر خود در حواشی شهر مشهد در ایران اقامت اختیار نمود. ثمره این ازدواج دو دختر به نامهای ثریا و همدم بود. اما زمانه با اوسازش نکرد و از شوهر جدا شد و با دو دختر خود دوباره به ایتالیا آمد. در سال 1966 با یک شخصیت سرشناس افغان داکتر عبدالرؤف حیدر (سابق وزیر تجارت در کابینه سردار شاه محمود خان غازی) که مرد تحصیلکرده و صاحب شهرت نیک بود، ازدواج نمود. شاهدخت هندیه از او پسری به نام سکندر دارد که در جوار مادر در روم زندگی میکند.
شاهدخت هندیه بعد از سالها انتظار بالاخره در سال 1968 در حالیکه به معیت جنازه مادرخود ملکه ثریا قرار داشت، برای اولین بار چشمش به دیدار وطن روشن شد و درشهرجلال آباد به زیارت مدفن پدر و پدرکلان خود ، دو پادشاه نامدارکشورنائل آمد.
دیدار وطن با دل افسرده بر او اثر گذاشت و پس از آن همیشه در فکر دیار اصلی خود بود. این احساس وقتی اوج گرفت که کشور معروض به تجاوز قوای سرخ شوروی گردید. آنوقت شاهدخت هندیه با تمام نیرو دست بکار شد تا نخست زمینه مداوای کودکان و اطفال جنگزده کشوررا در ایتالیا فراهم سازد. با شفاخانه ها و مراجع کمکی آنجا به تماس شد و حتی درب خانه خود را به روی این کودکان باز کرد و از آنها پرستاری نمود.
از سال 1984 تا 1996 وزارت امورخارجه ایتالیا دوبار مبالغی را برای درمان اطفال مریض افغان اختصاص داد تا در ایتالیا تحت تداوی قرار گیرند، بخصوص آنهائیکه ضرورت به عملیات جراحی داشتند. امور تنظیم و ترتیب این برنامه به شاهدخت هندیه سپرده شد. او توانست به تعداد 65 طفل مریض را از افغانستان به کمک صلیب سرخ بین المللی به ایتالیا انتقال داد و به تداوی آنها زمینه را مساعد ساخت که در بین آنها تعدادی زخمی ناشی از جنگهای زمان اشغال شوروی بودند. برای صرف پولی جهت تداوی بیشتر اطفال مریض شاهدخت هندیه تعداد را در منزل خود جا داد و خودش به مراقبت آنها پرداخت، طوریکه یک دختر تا بهبود کامل صحت مدت دونیم سال در منزل اواقامت داشت.
دختران شاه امان الله (از چپ به راست ـ نشسته) عادله ارماندو ـ آمنه سراج ـ ناجیه ایلتن؛ ( ایستاده ): ملیحه طاهر ـ هندیا ملک ـ روف و عابده سراج ؛ (سلطانه در این عکس تشریف ندارد)
پس از خروج قوای شوروی به کارهای خیریه با جدیت بیشتر ادامه داد و دامنه فعالیت خود را وسیعتر ساخت. در دوره طالبان (1996 ـ 2001) توجه جدی شاهدخت هندیه به وضع رقتبار زنان کشور معطوف گردید و کوشید تا صدای زنان مظلوم افغان را به گوش جهانیان برساند و برای بهبود زندگی این اکثریت مظلوم و تحت فشار قدم بگذارد. دراین راه به هر کنفرانس بین المللی روی آورد و درمحافل بزرگ انجمن های فعال امور زنان در کشورهای انگلستان، فرانسه، بلجیم و اطریش اشتراک کرد و برای اعاده حقوق زنان افغان به دفاع برخاست. همچنان مشاهده فلم افغانی بنام «اسامه» و داستان رقتبار آن بر او اثر گذاشت و تصمیم گرفت تا یک مرکز آموزشی را برای وقایه زنان از شر فساد اخلاقی در کشورتاسیس کند.
شاهدخت هندیه دست استعانت به هر کشور تاحدیکه می توانست دراز کرد تا ادویه، لباس و دیگر وسایل ضروری را تهیه نموده و به کمک وزارت دفاع ایتالیا با استفاده از طیاره های نظامی آنرا به افغانستان انتقال دهد. او بیشتر وقت خودش همراه با این کمک ها به افغانستان میرفت تا در توزیع آن به مستحقان واقعی نظارت کند.
شاهدخت هندیه بعد از 2001 ساحه فعالیت های خود را وسیع تر ساخت و بیشترین وقت خود را در افغانستان می گذرانید، بعضی پروژه های مفید ازجمله حفر چاه های عمیق را برای تهیه آب آشامیدنی و زراعتی و نیز استفاده از انرژی آفتاب برای محلات دور دست کشور را رویدست گرفت. او برعلاوه رسیدگی به امور کمک های بشری، به حیث معاون رئیس بنیاد محمود طرزی جد بزرگوار شان فعالیت داشت.
در سال 2006 رئیس جمهور وقت حامد کرزی به او را به عنوان سفیر افتخاری افغانستان در امور فرهنگی در کشورهای اروپائی معرفی کرد حتی حکومت برای اقامتش در افغانستان محل رهایش و دیگر وسایل را در دسترش قرار داد، اما شاهدخت بر اوضاع افغانستان و حضور قوای خارجی و همچنان سوء اداره امور نظر انتقادی داشت و در همه جا بصراحت ابراز نظر میکرد که اینکار تا حدی موقف او را در رسمیات ضعیف می ساخت. با آنهم تا یک سال قبل از وفات بیشترین وقت خود در افغانستان می گذرانید، تا آنکه از یکسال بدینسو ضعف جسمی از کبر سن بر او غلبه نمود و از وطن به ایتالیا برگشت و دراثر مریضی بتاریخ 13 اکتوبر 2023 جان به حق تسلیم کرد. روحش شاد و یادش گرامی بادا!
شاهدخت هندیه به سه زبان ایتالوی، فرانسوی و نیز فارسی با کمی لهجه ایرانی آشنائی داشت وبا وجودیکه در خارج کشور به دنیا آمد و در ایتالیا بزرگ شد و درس خواند، اما در دامن پدر و مادر بزرگوار خود از اخلاق نیکو، رفتار دوستانه، خصلت های افغانی از جمله رعایت آداب پسندیده که شایسته یک شاهدخت شرقی است، نیز به تمام معنی برخوردار بود. ازهمه مهمتر علاقه به وطن و مردم در نهاد او و دیگر خواهران برادرانش چنان عمیق جا گرفته بود که گوئی همه در فضا و هوای وطن پرورش یافته باشند، اما اینکه سالها از تماس با مردم و وطن دور بودند، خود یک پدیده ای است که نمیتوان از آن انکارنمود.
(شاهدخت هندیه بار اول در اوایل سپتمبر 2011 به دعوت انجمن های افغانی در جنوب و شمال کالیفورنیا به امریکا سفر کرد که طی محافل شاندار از طرف افغانهای مقیم در شمال و جنوب این ایالت مورد استقبال قرار گرفت و خاطرات بسیار خوش از خود بجا گذاشت که مختصر خاطرات این دیدار را در قسمت بعدی تقدیم خواهم کرد.)