کتاب «هرات از قیام حوت تا امروز»

یک نوشتۀ دلچسپ ارسالی فدراسیون سازمانهای افغانی مقیم اروپا "فارو" تحت عنوان «ضرورت تحقیق علمی وتاریخی درمورد قیامهای 3 و 24حوت بمناسبت 45مین سالروز قیام سوم حوت» منتشرۀ مورخ 22 فبروری را دراین پورتال خواندم که درآن برلزوم تحقیق مزید دربارۀ این دو رویداد مهم تاریخی با این عبارات تأکید شده بود: «قیام خودجوش وفاقد رھبری واحد سوم حوت1358مردم کابل درواقع ادامه ٔ قیام خود جوش ومردمی24حوت 1357مردم شریف ھرات علیه اداره ٔ تحت الحمایۀٔ روسها درافغانستان، درشرایط بعد ازاشغال کشور ما توسط روسها بود..... طی14 سال حاکمیت خلق وپرچم قیامهای متعددی علیه رژیم دست نشانده و روسها صورت گرفت. اما درین میان دو قیام24حوت1357درھرات و قیام سوم حوت1358 در کابل توانستند کاخ کرملین را به لرزه در آورده و تاثیرات پایدارو سرتاسری بر روند جنگ علیه متجاوزین روس و رژیم وابسته به آنها بجا گذارند..... برای بررسی دقیق جوانب مختلف قیامهای حماسه آفرین این دو قیام و اینکه چگونه این قیامها در شرایط اختناقی رژیم تحت الحمایه جوانه زدند، ریشه گرفتند، رشد کردند و حماسه آفریدند بدون اینکه از جانب کدام نیروی بیگانه تمویل و تجهیزشوند، به تحقیقات تاریخی- سیاسی، روانی و جامعه شناسانه دامنه دار ضرورت است. ھنوز شهود عینی و عده ای از اشتراک کنندگان این قیامها زنده اند واین امر کار تحقیق را تسهیل می بخشد. بهترین تجلیل ازین قیامھای مردمی و خود جوش، ھمانا کاوش وتحقیق تاریخی وجامعه شناسانه در مورد جوانب مختلف این قیامها و آموختن ازآنها میباشد.»

با افتخار باید عرض کنم که هنگام وقوع این دو رویداد تاریخی در محبس مخوف پلچرخی زندانی بودم و از چگونگی جریان آن و دیگر قیامهای متعاقب آن، در زندان اطلاعی در دست نبود و اما بعد از رهائی از زندان درماه جدی 1358 پس از تهاجم قوای سرخ به کشور، شاهد وقوع قیام سه حوت بودم که به دلیل کنترول شدید رژیم بر رسانه ها کوچکترین گزارشی نه در رسانه های دولتی به نشررسید و نه انعکاس این قیامها در رسانه های بیرونی بازتاب یافت. وقتی درماه حمل 1359 مهاجر شدم، بازهم دراین موضوع درتاریکی قرارداشتم، تا آنکه کتاب "خاک اولیا" نوشته رادک سیکورسکی ـ ژورنالیست مشهورپولندی مقیم انگلستان را که درساال 1989 (1368ش) در انگلستان چاپ شد و متعاقباً به وسیلۀ محترم آقای عبدالعلی نور احراری به دری ترجمه و درسال 1370 به چاپ رسید، مطالعه کردم و از ورای آن به عمق قیام بزرگ و مردمی 24 حوت 1357 هرات پی بردم.

رادسیکورسکی اولین کسی بود که تاآنوقت چند باربه جبهات جنوب غربی جهاد درسالهای1986و1987 سفر کرد و اطلاعات مهم و دست اول را دربارۀ قیام 24 حودت هرات جمع آوری و سپس درکتاب خود به نشر سپرد. مطالعه این کتاب مرا واداشت تا به تحقیق مزید در زمینه بپردازم و درجستوجوی منابع و مآخذ بیشتر برآیم. با آنکه درآن سالها در چند برنامه رادیویی منتشره شمال و جنوب کالیفورنیا به بررسی و شرح این قیام و اهمیت تاریخی آن پرداختم، اما درعین زمان کوشیدم تا دربارۀ این موضوع مهم کتابی تهیه و به چاپ برسانم. خوشبختانه بعد از زجمت زیاد این هدف برآورده شد و کتاب مورد نظر تحت عنوان «هرات از قیام حوت تا امروز ـ با ذکر مختصراز پیشینه های تاریخی» به پایۀ اکمال رسید و درماه میزان 1390 (اکتوبر2011) در 496 صفحه در کالیفورنیا به چاپ رسید. این اولین کتابی است که در زمینه بوسیلۀ یک افغان نوشته و چاپ شده است. علاوتاً متن مکمل کتاب درماه مارچ 2016 در ویبسایت وزین افغان جرمن آنلاین (آرشیف نویسندگان ـ تحت نام اینجانب ، شماره 259) به نشر رسید که در لینک ذیل قابل دسترسی و مطالعه میباشد:

http://www.afghan-german.net/upload/Tahlilha_PDF/kazem_sa_herat_book_complete.pdf

این کتاب مشتمل بر3 قسمت، جمعاً 15 فصل و12 ضمیمه است که دربارۀ محتوای آن لازم می افتد جهت معلومات مقدماتی برای علاقمندان موضوع فهرست مندرجات آنرا خدمت تقدیم دارم:

پیشگفتار

قسمت اول

هرات درپهنای تاریخ

فصل اول : هرات ـ گهوارۀ تمدن

1 ـ دروصف هرات و وجه تسمیه آن

2 ـ هرات باستان

3 ـ هرات بعد از ظهور اسلام

4 ـ هجوم مغل درهرات

5 ـ شگوفائی هرات درعصر تیموری

6 ـ هرات از قرن 16 تا قرن 18

فصل دوم : هرات از ظهور دولت درانی تا شروع «بازی بزرگ»

فصل سوم : اهمیت ستراتژیک هرات در «بازی بزرگ»

1 ـ هرات مرکز رقابت های روس و انگلیس

2 ـ تلاش انگلیسها برای رهائی هرات از نفوذ ایران

3 ـ «فارورد پالیسی» ـ ادامه بازی بزرگ

4 ـ امیرعبدالرحمن خان و تأسیس حکومت مرکزی

فصل چهارم : هرات ازعهد امیرعبدالرحمن خان تا کودتای ثور

قسمت دوم

قیام بزرگ هرات (24 حوت 1357)

فصل پنجم : کودتای ثور و پی آمدهای آن

1 ـ نفوذ تدریجی شوروی درافغانستان

2 ـ کودتای ثورـ یک مصیبت بزرگ

3 ـ فرمانهای جنجال برانگیز

4 ـ انزجارمردم ازعملکرد های رژیم

فصل ششم : قیام هرات ـ رویدادهای اولی وانگیزه ها

1 ـ سخن کوتاه درباره قیام

2 ـ اعمال نابخردانه منسوبین و گماشتگان رژیم

3 ـ ترکیب گروپهای فعال سیاسی

4 ـ ازدیاد مشاوران روسی

5 ـ سازماندهی داخلی

6 ـ احساس مشترک بین مردم وافسران اردو

7 ـ همکاری سرمایه داران و زمیندار های بزرگ

فصل هفتم : چگونگی قیام

1 ـ جنبش های محلی ـ سرآغاز قیام

2 ـ قیام درشهر

الف ـ مقدمات قیام

ب ـ جریان قیام

3 ـ قیام اردو

4 ـ پیش کسوتان قیام

5 ـ معضلۀ هدفمندی، رهبری و سازماندهی

فصل هشتم : ادعا های سران شوروی وعمال رژیم درمورد قیام

1 ـ تحریکات بیگانه

2 ـ ساختمان سنتی و دینی جامعه

3 ـ اختلافات درون حزبی

4 ـ شایعه پردازی ها و تحریف حقایق

5 ـ اسامی عمال رژیم در سرکوب قیام

6 ـ استفاده از«آتش وسیع» ـ یک جنایت جنگی و ضد انسانی

فصل نهم : عواقب و اثرات قیام

1 ـ تشدید اختلافات درداخل رژیم

2 ـ آغاز تصفیه ها

3 ـ جلب و جذب جبری جوانان درخدمت حزب

4 ـ حملات تهاجمی و تخریب ساحوی

5 ـ برهم خوردن روابط با کشورهای همسایه

6 ـ آغاز مهاجرتها و تشدید جهاد

7 ـ حمایت امریکا از جهاد

8 ـ قیام های پی درپی

فصل دهم : قیام هرات زمینه ساز تهاجم شوروی

1 ـ نگرانی سران شوروی درآغاز قیام

2 ـ صحبت تیلفونی تره کی با کاسیگین و سفر او به مسکو

قسمت سوم

رویدادهای مهم بعد از قیام تا امروز

فصل یازدهم : وضع هرات از قیام تا سقوط حکومت کمونیستی کابل

1 ـ نگاهی به پالیسی نظامی شوروی

2 ـ نقش ملیشه ها

3 ـ گزارشهای مختصرازعملیات نظامی درهرات

4 ـ حوادث مهم از 1981 تا 1991

5 ـ شرح چند حادثه

فصل دوازدهم : جبهات جهادی حوزه جنوب غرب

1 ـ چگونگی تشکیل

2 ـ انتخاب اسماعیل خان به حیث «امیر» جبهات

3 ـ سفر به پشاور و پیوستن به «جمعیت اسلامی»

4 ـ جبهات شهید افضلی

5 ـ نقش «شورای شهری» درطول سالهای جهاد

6 ـ تاکتیک ها و روشهای عملیاتی

7 ـ اهداف و فیصله های «شورای ساغر»

8 ـ گزارش مختصر از جنگهای «زنده جان»

9 ـ آیا ایران و پاکستان در تقویه جبهات جنوب غرب نقش داشتند؟

فصل سیزدهم : هرات در دوره حکومت مجاهدین (تنظیمها)

1 ـ چگونگی سقوط نجیب و تشکیل حکومت مجاهدین

2 ـ حکومت مجاهدین و ادامه جنگها

3 ـ امارت اسماعیل خان درحوزه جنوب غرب

4 ـ روابط هرات و کابل

5 ـ شورای «صلح» هرات

6 ـ پی آمدهای مهم شورای «صلح» هرات

7 ـ هرات درمرکز رقابت های منطقوی

8 ـ کشمکش قدرت ها

9 ـ «دهلیز هرات ـ شکارگاه جدید پاکستان»

10 ـ توقف کاروان لاریها درقندهار و ظهور«طالبان»

11 ـ حمله طالبان به هرات ـ شکست و فرار اسماعیل خان

12 ـ انگیزه ها وعلل سقوط هرات بدست طالبان

فصل چهاردهم : هرات دردوره طالبان

1 ـ تشدید جناح بندیها بعد از سقوط هرات

2 ـ نقش مافیای ترانسپورت و قاچاق

3 ـ جنگ ها دربادغیس و برگشت اسماعیل خان

4 ـ سازش ملک پهلوان با طالبان و اسیرشدن اسماعیل خان

5 ـ داستان رهائی اسماعیل خان از زندان

6 ـ حادثه یازدهم سپتمبر، حمله امریکا و سقوط طالبان

فصل پانزدهم : هرات در دورۀ جدید

1 ـ کنفرانس بن

2 ـ برگشت اسماعیل خان به حیث «والی» اما با روحیه «امیر»

3 ـ معمای تقررسیدحسین انوری به ولایت هرات

ضمایم

ضمیمه اول : متن معاهده دوستی، حسن همجواری و همکاری بین جمهوری دمکراتیک افغانستان و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی (مورخ 5 دسمبر 1078)

ضمیمه دوم : سند رونوشت بیروی سیاسی حزب کمونیست اتحاد شوروی ـ مذاکرت درباره افغانستان(مورخ 17 مارچ 1979)

ضمیمه سوم : متن مکمل صحبت تیلفونی کاسیگین با تره کی (مورخ 18 مارچ 1979)

ضمیمه چهارم : قطعنامه شورای جهادی ساغر (مورخ 20 سرطان 1366)

ضمیمه پنجم : لست کسانیکه به امور اداری ولایت منسوب شدند (8 ثور1371)

ضمیمه ششم : اعلامیه شورای قوماندانهای حوزه جنوب غرب (10 ثور 1371)

ضمیمه هفتم : دعوتنامه شورای صلح هرات (5 سرطان 1373 مطابق26 جون 1994)

ضمیمه هشتم : نامه بعضی از اعضای «نهضت وحدت ملی افغانستان مقیم امریکا» عنوانی جنرال محمد اسماعیل خان در مورد شورای صلح هرات (مورخ 24 سرطان 1373 مطابق 15 جولای 1994)

ضمیمه نهم : نامه سرگشاده عنوانی داکتر محمد یوسف خان درمورد اظهارات ایشان راجع به شورای صلح هرات از جانب داکترسیدعبدالله کاظم (مورخ 22 آگست 1994)

ضمیمه دهم : متن مکمل مصاحبه اسماعیل خان ـ یک هفته بعد از سقوط هرات بدست طالبان

ضمیمه یازدهم : قسمت های از اظهارات جنرال ظاهرعظیمی درباره سقوط هرات

ضمیمه دوازدهم : شیوه تبدیل تاریخ از هجری شمسی به میلادی و برعکس، از هجری شمسی به هجری قمری و برعکس

فهرست مأخذ

××××

علاوتاً قابل تذکر میدانم که:

علاقمندی خوانندگان عزیز به موضوع قیام هرات از یکطرف و کمیاب شدن کتاب فوق ازطرف دیگرایجاب میکرد که کتاب تجدید چاپ شود، ولی مصروفیت های دیگراینجانب مانع اینکارگردید، اما به خواهش دوستان دربارۀ انگیزه های قیام و جریان وقوع آن و نیز اینکه چگونه این قیام موجب نگرانی مقامات شوروی و بالاخره زمینه ساز تهاجم آنها 9 ماه بعد یعنی بتاریخ6 جدی 1358ش (26 دسمبر1979) به افغانستان گردید، شرح مختصر را از کتاب فوق تهیه کرده و آنرا در یک کتاب کوچک در 90 صفحه به مناسبت سی و چهارمین سالگرد قیام تحت عنوان «قیام تاریخی مردم هرات ـ 24 حوت 1357» در ماه حوت 1391 (مارچ 2013) در کالیفورنیا به چاپ رسانیده و خدمت دوستان و علاقمندان تقدیم داشتم.

امید است اعضای محترم فدراسیون سازمانهای افغانی مقیم اروپا "فارو" به مطالعه این دو کتاب پرداخته و محققان دیگر را نیز به بررسی بیشتر موضوع تشویق و ترغیب نمایند. با ارادت ـ داکتر سیدعبدالله کاظم