از آنجائیکه در متون قدیمه در زبان دری سنوات به اساس تقویم هجری قمری ذکر شده اند، برای محققان جوان و خوانندگان کتب قدیمه بعضاً ایجاد مشکل مینماید تا بدانند که معادلت سالهای هجری قمری را چگونه با سالهای هجری شمسی مطابقت دهند و یا برعکس سالهای هجری شمسی را با سالهای هجری قمری. همچنان در مطابقت سالهای هجری شمسی با سالهای میلادی (عیسوی) نیز بعضاً دچار اشتباه میشوند.
از نظر تاریخی قابل ذکر است که در زمان سلطنت شاه امان الله غازی پس از انفاذ "نظامنامه بودجه" که باید عواید و مصارف دولت طی یک سال مشخص مالی پیشبینی گردند و برطبق آن اجراآت صورت گیرد، لازم افتاد تا در رسمیات تقویم هجری قمری به هجری شمسی تغییر کند و از آنوقت تا امروز یعنی قریب 95 سال است که در رسمیات این تغییر جاگزین شده است.
تبدیل این تقویم ها را میتوان با استفاده از فورمولهای بسیار ساده بدست آورد، از اینقرار:
1 - ازهجری شمسی به میلادی: با توجه به اینکه روزهای ماه های شمسی ومیلادی درتمام سال یکسان است وتغییر نمیکنند (مثلاً اول جنوری همیشه برابر به 11 جدی و اول حمل مطابق 21 مارچ است)، لذا با استفاده از هرتقویم میتوان مطابقت روزهای ماه های شمسی و میلادی هرسال را پیدا کرد.
برای تبدیل سال شمسی به میلادی چنانچه روز مورد نظر بین اول حمل تا 11جدی باشد عدد 621 و اگر روز مورد نظر بین 11جدی تا اخر حوت باشد عدد 622 را به سال شمسی می افزائیم تا سال میلادی بدست آید. طور مثال اگر تاریخ مورد نظر ما 15 جوزای سال 1342 باشد که همیشه برابربه 5 جون است ویا 22 دلو سال 1357 که مطابق به 11فبروری است ، اینگونه محاسبه میشود:
در مثال اول دریافت سال عیسوی
1342+621 =1963
در مثال دوم دریافت سال عیسوی
1357+622=1979
2- ازمیلادی به هجری شمسی: هرگاه روز مورد نظر بین اول جنوری تا 21 مارچ باشد عدد 622 و اگر روز مطلوب بین 22 مارچ تا اخر دسمبر باشد عدد 621 را از سال میلادی منفی میکینم سال هجری شمسی بدست می آید: طورمثال
1963 - 621= 1342
1979 - 622=1357
3 ـ مطابقت سال هجری شمسی با هجری قمری و برعکس: با ملاحظه اینکه هرسال قمری تقریباً 10 روز و 21 ساعت از سال شمسی کوتاه تراست، درنتیجه برمبنای محاسبه سال قمری ازمبداء تاریخ اسلام یعنی هجرت حضرت محمد (ص) تاکنون درمقایسه با سال شمسی 42 سال بیشتر گذشته است – به عبارت دیگر هر 33 سال شمسی معادل 34 سال قمری میشود. بنابرآن برای تبدیل سال قمری به سال شمسی و برعکس ازاعداد 33 و34 به روش ذیل استفاده میشود. هرگاه سال 1373 شمسی مورد نظر باشد باید آنرا تقسیم 33 کرد که حاصل تقسیم آن تقریبا 41 است، لذا عدد 41 را برسال شمس می افزائیم که سال هجری قمری را دریابیم، از اینقرار:
1373÷ 33 = 41.6(تقریباً 42)
1373 + 42 = 1415 (یعنی سال 1373 شمسی معادل سال 1415 قمری میشود)
برعکس هرگاه سنه هجری قمری مثلا 1415 مورد نظر باشد و میخواهیم آنرا به هجری شمسی تبدیل کنیم، درآنصورت حاصل تقسیم 1415 با عدد 34 مطرح بوده که بازهم عدد تقریبی 42 را بدست میدهد. لذا عدد 42 را از سنه مورد نظر منفی میداریم سال هجری شمسی را نشان میدهد. طورمثال :
1415- 42 = 1373
مثال دیگر: اگر بخواهیم معادلت سال 1337 هجری قمری را که سال شهادت امیر حبیب الله خان سراج الملت است، به هجری شمسی دریافت کنیم، این بار عدد 1337 را تقسیم 34 میکنم که حاصل آن تقریباً 40 میشود. بعد عدد 40 را از سال هجری قمری یعنی 1337 منفی میکنیم، سال شمسی 1297 بدست می آید
1337 ÷ 34 = 39.4 (یعنی تقریباً 40)
حالا عدد 40 را از 1337 منفی میکنیم 1337 – 40 = 1297 (سال شمسی بدست می آید)
4 ـ تبدیل سنه هجری قمری به سنه عیسوی: برای اینکار بهتر است نخست سنه هجری قمری را به سنه هجری شمسی تبدیل کرد و بعد با فورمول فوق الذکر یعنی آنرا با عدد 621 و یا 622 جمع کرد تا سنه عیسوی بدست آید.
(ناگفته نماند که به دلیل دورانی بودن ماه های سال در تقویم هجری قمری و تعیین دقیق روز در معادلت روز های ببا تقویم هجری شمسی و نیز با تقویم عیسوی ها کار دشوار است.)