قیام بزرگ 24 حوت هرات

قیام خود جوش و مردمی 24 حوت 1357هرات برعلیه رژیم کودتائی 7 ثورکه از آن اکنون چهل و شش سال می گذرد، یکی از حوادث خونین و اما یکی از حماسه سازترین قیامهای کشوراست که به حیث یک رویداد پرافتخار و جاودان درتاریخ مبارزات ملی افغانستان جایگاه خاص دارد. این قیام که به تعقیب یک سلسله قیامهای محلی آن ولایت، به روز 24 حوت سال 1357 یعنی پس از گذشت ده ماه و چند روز از کودتای ثوربه وقوع پیوست و مثل طوفان عظیم به شهر هرات فرا رسید، مدت شش روز بطول انجامید. این طوفان که از بین مردم ناراض سربلند کرده بود، منحصر به عوام نماند، بلکه در روز سوم آتش قیام نظامی را درفرقه 17 هرات شعله ور ساخت که رژیم از موهبت آن لرزید و دست کمک به سوی ولی نعمت خود ـ اتحاد شوروی دراز کرد. با آنکه قیام با یک دسیسه آشکار سرکوب شد، ولی اثرات آن تا سالهای دراز ادامه یافت که از جهات مختلف دارای اهمیت و برازندگی خاص است و به جرأت میتوان گفت که هیچ قیام دیگر درکشورتا آنوقت از نظر ماهیت، اهمیت و پیآمدهای مهم به پایه قیام 24 حوت هرات نمی رسد.

حوادث هرات بعد از قیام بدتر از آن بود که در جریان قیام به وقوع پیوست. اساساً قیام هرات بود که زمینه ساز تهاجم قوای شوروی به افغانستان گردید . نقطه عطف و فشار این تهاجم بیشتر در دهلیز هرات و در ادامه درساحات جنوب غربی و جنوب شرقی کشور متمرکز بود، جائیکه برای اهداف طویل المدت روسیه و بعداً شوروی همیشه شامل پلانهای توسعه جویانه آن کشور بطرف آبهای گرم محسوب می شد. همین موقعیت حساس و مهم ستراتژیک این منطقه بود که از قرنها بدینسو هرات را به یک معبر بزرگ مدنیت ها وهم محل رقابت قدرتهای بزرگ مبدل کرده بود و هرکشورگشا را به تسخیر آن وامیداشت. به همین اساس در 26 دسمبر 1979 فقط 9 ماه بعد از قیام هرات، قوای سرخ شوروی به افغانستان هجوم آورد و مدت 9 سال و چند ماه کشوررا به خاک و خون کشانید ومردم را آواره درهر شهرو دیار ساخت.

شوروی برای کتمان حقایق از مردم و جامعه جهانی به پخش تبلیغات وسیع و بی اساس دست زد و با انتشاراعلامیه رسمی، قیام هرات راتوطئه اجانب وانمود کرد وآنرا بیشتربه ایران نسبت داد، چنانچه وقتی خبر قیام هرات به اولیای امور شوروی رسید، آنها بطور عاجل جلسه بیروی سیاسی حزب را که عالی ترین مرجع تصمیم گیری سیاسی در شوروی بود، بتاریخ 17 مارچ 1979 یعنی در روز سوم قیام دائر کردند. دراینجا توجه را به مقدمه گفتار گرومیکو وزیر خارجه آنوقت شوروی جلب میدارم که به اعضای بیروی سیاسی چنین گزارش داد: «نظر به تازه ترین گزارشاتی که ازطریق صحبت تیلفونی وارسال شفراز افغانستان توسط رفیق جنرال گوریلوف سرمشاور نظامی ما در کابل و رفیق الیکسیف کاردار سفارت در آنجا دریافته ایم، حالات افغانستان به شدت روبه خرابی نهاده است. مرکز این ناآرامی ها حالا شهر هرات است. درهرات طوریکه از تلگرامهای قبلی برمی آید، فرقه 17 اردوی افغانستان در آنجا مستقر است. اکنون خبر رسیده که این فرقه ازهم پاشیده است. نیروی توپچی و بخشی از نیروهای پیاده این فرقه به جانبداری از شورشیان برخاسته اند. باندهای خرابکار که از قلمرو پاکستان رخنه کرده و نه تنها به کمک دولت پاکستان، بلکه چین و هم ایالات متحده امریکا و ایران آموزش دیده و مسلح گردیده اند، درهرات راه سرکشی پیش گرفته اند. عناصر محلی ضد انقلاب که از ایران و پاکستان رخنه کرده اند، با شورشیان پیوسته اند…بسیاری از افغانها که قبلاً درایران کار میکردند، اکنون از آن کشور اخراج شده اند و روشن است که نارضایتی شدیدی نشان میدهند، بسیاری از آنان نیز با شورشیان یکجا شده اند.» (گروموف، موریس: ارتش سرخ در افغانستان، ترجمه عزیز اریانفر، چاپ دوم ، پشاور، صفحه 6 و7)

به تأسی از اعلامیه رسمی مقامات شوروی، رژیم کابل نیزمتعاقباً به پخش یک اعلامیه پرداخت که در یک قسمت آن آمده بود: «ایران دیوانه وار درحدود چهارهزار نفر سرباز را با لباس افغان وارد این خاک مقدس کرده، آتش ناراحتی و رنج را در کشور برافروخته است و کوشیده تاتخم نفاق دربین مردم بیفشاند و اختلاف شیعه و سنی را دامن زند تا اربابان امپریالیست خود را درلندن و پاریس خرسند کند».(هیمن، انتونی: افغانستان در زیر سلطه شوروی، ترجمه اسدالله طاهری، چاپ سوم،1367، صفحه148)

رژیم کابل که مثل شوروی از قیام خودجوش هرات و همنوائی اردو بامردم وحشت زده و ناقرارگردیده بود، ترس از آن داشت که مبادا سقوط هرات بدست مردم به ولایات دیگر سرایت کند و بساط رژیم برچیده شود. بنابرآن تره کی از ولی نعمت خود کاسیگین صدراعظم وقت شوروی تقاضای کمک کرد و دریک مکالمه تیلفونی که درجریان قیام صورت گرفته است، دربرابر این سوال که اوضاع درهرات چگونه است، چنین پاسخ داد: «اوضاع خوب نیست، روبه خرابی دارد و طی یک و نیم ماه گذشته از سوی ایران نزدیک 4000 نفر نظامی با لباس غیرنظامی به افغانستان فرستاده شده اند. حالا تمام فرقه 17 پیاده به علاوه واحدهای توپخانه و دفاع هوائی که به روی طیارات ما آتش گشوده اند، دردست آنها است. درشهر جنگ جریان دارد.»

این ادعا که گویا عده زیاد افراد مسلح و غیرمسلح ایرانی به لباس افغانی فاصله سرحد و ولسوالی غوریان را طی کرده و به سادگی به دهات اطراف آن ولسوالی پراگنده شوند، بدون آنکه عمال رژیم جلو آنها را بگیرند و مانع عبور شان به آن محلات شوند، یک ادعای کاملاً بی اساس و یک دروغ محض است. با یک استدلال ساده، ولی مستند می توان بطلان این ادعا را ثابت کرد، به این شرح که:

اوضاع سیاسی درایران از چندماه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی درآن کشور رو به بی ثباتی میرفت و هرآن خطر سقوط سلطنت در آنجا محسوس بود. بناً درآن موقع حساس حکومت ایران به هیچ وجه مجال مداخله و آمادگی برای اعزام افراد مسلح را به هرات نداشت. پس از آنکه رژیم سلطنتی ایران سقوط کرد و انقلاب اسلامی بتاریخ 22 دلو 1357 به پیروزی رسید، اوضاع درایران تا مدتی چند ماه درهم و برهم بود. اگر از 22 دلو تا 12 حوت روز شماری کنیم، فقط 20 روز از انقلاب اسلامی در ایران میگذشت. دراین مدت کوتاه در کشوریکه مواجه باتغییر کلی نظام گردیده و تمام امور بهم خورده بود، چگونه ممکن بود که رژیم نوبنیاد اسلامی ایران دستگاه جاسوسی و نیروهای مسلح خود را آماده سازد و یک تعداد آنرا فوری به خارج کشور به منظور برانداختن یک رژیم دیگراعزام دارد و چگونه در این مدت کوتاه آنها توانستند یک عده افسران فرقه 17 را تطمیع و برعلیه رژیم به کودتا بسیج نمایند؟؟

برای درک بهتر اوضاع و آگاهی ازعمق و کنه علل و انگیزه های قیام هرات بقول معروف «مشت نمونه خروار» میتوان به بعضی مصاحبه ها عطف توجه کرد که نویسنده و ژورنالیست پولندی "راد ک سیکورسکی" [اکنون وزیر خارجه آن کشور] اولین کسی بود که طی یک سفر چند هفته ای خود درسال 1987 درهرات با یک عده مردم دهاتی در محلات انجام داده و درکتابش که بعداً تحت عنوان «خاک اولیا» ترجمه و چاپ شد، به تفصیل بیان کرده است.

اکنون اگر به ادامه مصاحبه ها ی هموطنان روستا نشین بعد از تحولات مصیبت بار رژیم خلقی پرچمی توجه و دقت شود، واضح میگردد که چرا تغییرات وارده ناشی از کودتا و عملکرد گردانندگان رژیم از بالا تا پایان و گماشتگان بیخرد شان که فاقد آگاهی و شناخت دقیق از ارزشهای اسلامی و سنتی معمول جامعه بودند، مردم را به یکبارگی از حالت بیتفاوتی بیرون کرد و قدم بقدم به قیام جنون آسا دربرابر رژیم و عمال آن کشانید و قیام مردمی و خود جوش هرات را بار آورد که بطور بیرحمانه و خونین توسط قوای رژیم سفاک خلقی سرکوب شد و از روز شروع قیام تا مدتها بعد از آن در مجموع بیش از بیست هزار نفر بدست جلادان قرن جام شهادت نوشیدند. روح همه شهدای گلگون این قیام بزرگ و حماسه آفرین شاد و یاد شان گرامی بادا! (برای شرح مزید دیده شود: کتاب "هرات ـ از قیام حوت تا امروز" از این قلم که در 498 صفحه در اکتوبر 2011 در کالیفورنیا چاپ گردید)